فناوری آموزشی (Educational Technology)، حوزه مطالعاتی است که به بررسی فرآیند تحلیل، طراحی، توسعه، اجرا و ارزیابی محیط آموزشی، مواد آموزشی، فراگیران و فرآیند یادگیری به منظور بهبود آموزش و یادگیری می پردازد.
در سالهاي اخیر توجه بسیار به بهره گیري از فناوری هاي نوین در کلاس درس شده است. تغییرات سریع تکنولوژي در فرایند یاددهی- یادگیري موجب تحولات وسیع شده و هدف آن بهبود کیفیت آموزشی در مدارس بوده است، تکنولوژی هاي جدید با فراهم آوردن فرصت هاي مناسب و بهینه سازی استراتژی آموزشی در جهت استعدادها و علایق شخصی دانش آموزان به بهره گیري از، بهبود نظام آموزشی مدارس کم شایانی میکنند. در برنامه درسی محیط کار، بازی آموزشی دیجیتال از جمله فناوری آموزشی مطرح است.
تکنولوژيهاي روز این امکان را به دانش آموزان می دهد که با سرعت بیشتر و کارایی بهتر بیاموزند و احساس رضایت بیشتر از حضور در کلاس درس داشته باشند.ورود به عصر اطلاعات، نیازهاي جدید را براي معلمان به وجود آورده، نیازهایی که مستلزم آماده سازي و افزایش آموزش آنان است. توجه به نقش کلیدي معلمان در امر آموزش و تلفیق فناوری آموزشی جدید در تدریس، لزوم رشد شایستگی کارایی، اثربخشی و توانمندسازي هرچه بیشتر آنها را ضروري می نماید. معلمان اثربخش افرادي شناخته میشوند که صلاحیت و توانایی استفاده از ابزارهاي نوین را در روشهاي تدریس خود دارا باشند.
معلمان به عنوان مجریان اصلی طرح هاي مبتنی و فناوري اطلاعات و ارتباطات نقش مهمی در اثربخشی این طرح ها دارند. براي ایفاي این نقش مهم آنها به دانش، باور و مهارتهایی نیاز دارند که بتوانند فناوری آموزشی را متناسب با نظریه هاي یادگیري، اصول تربیتی و شیوه هاي آموزشی به کار گیرند. تلفیق فناوري در برنامه درسی مدرسه به کاربرد صرف فناوري محدود نمی شود، بلکه فرآیند تعاملی پیچیدهاي است که معلم باید با توجه به فهم خود از قابلیت هاي فناوري، نظریه هاي تربیتی، زمینههاي فرهنگی یادگیري، شیوه هاي آموزش و ارزشیابی، شرایط دانش آموزان و ویژگیهاي محتواي درس به خلق موقعیت و ترکیب متناسبی دست بزند. در آموزش شهروندی، فناوری آموزشی می تواند مسئولیت ها بهتر تفهیم کند. به عنوان مثال فن آوری چت جی پی تی می تواند در جهت درست برای کاهش خطاهای آموزشی استفاده شود.
فناوری آموزشی، نقش عمده ای در جهت ایجاد توانایی بالقوه در جهت بهبود فرآیند یاددهی- یادگیری دارد. اعم این موارد عبارت اند: از انفرادی کردن آموزش، مقابله با مشکلات آموزشی جمعی، ایجاد فرصتهای برابر آموزشی، فراهم ساختن آموزش مستمر، تقویت نقش معلم، تاکید بر جنبه های انسانی آموزش افزایش کیفیت یادگیری یا میزان تسلط بر آن، کاهش مدت زمان مورد استفاده یادگیرندگان جهت دسترسی به اهداف مورد نظر، افزایش کارآیی معلمان بر حسب تعداد یادگیرندگان که به آن ها آموزش داده می شود، کاهش هزینه ها بدون عدم تاثیرگذاری بر کیفیت و افزایش استقلال یاد گیرندگان.
گروهی فناوری آموزشی را کار با ابزارهایی مانند پروژکتور و فیلم میدانند. دستهای دیگر تصورشان از این علم، کاربرد مواد در آموزش است و معتقدند کاربرد هر مادهای در آموزش اعم از گچ یا ابزار بسیار ساده و پیچیده، به کار گیری تکنولوژی در آموزش است. گروهی دیگر چنان تصور می کنند که کاریرد روش و فنون مختلف تدریس و طراحی درس همان فناوری آموزشی است. عدهای دیگر فناوری آموزشی را در جهت پاسخگویی مشکلات آموزشی ناشی از فضای کم، تعداد زیاد دانش آموزان و عدم کارایی معلمان میدانند؛ و بالاخره عده اندکی فناوری آموزشی را به عنوان جزئی از فلسفه حاکم بر برنامه ریزی کشور می پندارند.
بررسی موانع بهره گیری از فناوری آموزشی در تدریس و آموزش شامل عواملی از قبیل خسته کننده بودن استفاده از وسایل و تجهیزات آموزشی، نداشتن زمان کافی، عدم آشنایی با ابزارهای آموزشی، مهارت ناکافی در استفاده از این ابزارها، عدم آشنایی با مواد آموزشی مختلف، تعداد زیاد دانش آموزان و غیره است.
4- پیش بایستهاي کاربرد تکنولوژي در آموزش
براي ورود فناوری آموزشی به مدارس و راه انـدازي نظام آموزشی جدید، عواملی از جمله تجهیز مدارس به رایانه (سـختافـزار و نـرم افـزار)، برقـراري ارتباط میان کلاس ها، تجهیز کلاس ها به وسایل چندرسانه اي، استفاده کاربران به طور کامل از نظام شبکه اي، فراهم نمودن امکانات آموزشی براي مدارس، حصول اطمینان از تسلط کامل معلمـان بـه فناوری آموزشی جدید، تدوین بانک اطلاعاتی حاوي مجموعهاي از سؤالات، تجهیـز فضـاي مناسـب براي پایگاه اطلاع رسانی به امکانات سخت افزاري و نرم افزاري جزء عوامل پایه اي و زمینه اجرایـی کاربرد این فناوری آموزشی در مدارس است. در این زمینه با توجه به نوآوری فناوری آموزشی، حفظ مالکیت معنوی در این زمینه ضروری است.
5- اثربخشی تجهیزات فناوری آموزشی
منظور از اثربخشی تجهیزات فناوری آموزشی، همان نتایج استفاده از کاربرد این پدیده در آموزش است. به عبارت دیگر اثربخشی تجهیـزات تکنولوژیکی آموزشی، اثرات بعد از به کارگیري تکنولوژي در عرصـه هـاي مختلـف آمـوزش از آجملـه فر ینـد یـاددهی و یادگیري است. براي مثال می توان به مـوارد آمـوزش مفـاهیم انتزاعـی بـه صـورت عینـی از طریـق تجهیزات تکنولوژي، کسب اطلاعات نامحدود در هر موضوع از طریق اینترنت، آموزش بعضـی از تجارب مشکل و یا خطرناك با به کارگیري آموزش مبتنی بر کامپیوتر، به وجود آمـدن روش هـاي نوین تدریس براي معلمان، افزایش انگیزه تدریس و پژوهش در معلمان، به وجـود آمـدن رضـایت شغلی در معلمان، کاهش مشکلات آموزشی، ملزم کردن معلمان در توجـه بـه تفـاوتهـاي فـردي دانش آموزان، افزایش انگیزه و علاقه دانش آموزان به علمآموزي، پیشرفت تحصیلی دانش آموزان، ارتباط متقابل معلمان و دانش آموزان با یکدیگر و فعال تر شدن دانـش آمـوزان و افزایش چابکی در مباحـث کلاسـی اشاره کرد.
