روش فراتحلیل یا متا آنالیز (Meta-Analysis)، یک روش کمی و عینی برای ترکیب نتایج مطالعات پیشین در یک موضوع خاص است. همچنین روش مناسبی برای خلاصه سازی نتایج تعداد زیادی از تحقیقات، در مقایسه با داوری ذهنی درباره تحقیقات است. فرا تحلیل روشی برای ترکیب و مقایسه مطالعات انجام شده در حوزه های مختلف علمی از جمله علوم اجتماعی، علوم رفتاری، علوم پزشکی، علوم زیست محیطی و علوم کشاورزی است.

جين گلاس فراتحلیل را براى اولين بار در سال ١٩٧٧ استفاده کرد. البته سابقه عملى چنين كارى به سال ١٩٠٤ و فعاليت علمى كارل پيرسون در حوزه اطلاعات پزشكى برمى گردد. گلاس، داده هاى مطالعات پيشين به عنوان واحد تجربى در يك مطالعه جامع محسوب مى شود و اندازه اثر يا رابطه به عنوان داده هاى اين مطالعه قابل استفاده است.

مفهوم فراتحلیل

در تعريف ديگر، فراتحليل عبارت از رويكرد كمى كه براى تركيب نظام مند،  تحقيقات قبلى و آن چه كه توسط محقيقن پيشين انجام شده است براى دست يابى به جمع بندى درباره بدنه تحقيق و كشف دانش جديد انجام مى شود. اين تکنیک کمی تواند به اثربخشى يافته ها، كشف خلأ علمى و برنامه ريزى براى پژوهش هاى جديد در زمينه موضوع كاربردى مورد نظر منجر شود .

در فراتحليل ، ادبيات موضوع از منابع مكتوب مورد بررسى نظام مند قرار مى گيرد تا مشخص شود كه بر مبناى تحقيقات گذشته ، اثر يك متغير روى متغير ديگر چقدر است . اين روش مشابه است كه در آن موضوع مورد مطالعه به جاى افراد ، نتايج تحقيقات است . با اين تفاوت كه شرايط مطالعه در اينجا دشوارتر است. فراتحلیل يك نوع مرور ادبيات است كه در آن براى تلخيص يافته هاى پژوهش هاى مختلفى كه روى موضوع واحدى انجام شده است ، از روش هاى كمى استفاده مى شود . در اينجا به اين نكته تصريح مى شود كه متا آنالیز فقط زمانى به كار مى رود كه مطالعات مورد بررسى ، كمّى باشند . در مجموع مى توان گفت كه فراتحليل :

-نوع خاصى از تركيب تحقيقاتى است كه داراى فرضيه هاى مشابهى است.

-تجزيه و تحليل هاى كمى را تحليل ثانويه مى كند.

-منابع داده هاى آن ، نتايج تحقيقاتى است كه در گذشته انجام شده است.

-هدف آن شناسايى رابطه يا تأثير متغيرها در تحقيقات متعدد است.

-فقط در تحقيقات كمى اعم از همبستگى، آزمايشى و شبه آزمايشى به كار مى رود.

-سعى مى كند به مشكل قدرت آمارى پائين تحقيقات داراى نمونه آمارى كوچك فائق آيد.

گام های روش فراتحلیل

تمامى تحقيقات مورد مطالعه در فراتحليل از وزن يكسانى برخوردار نيستند. در  متا آنالیز به پژوهش هايى كه اطلاعات بيشترى ارائه مى دهند   وزن بيشترى داده مى شود. يعنى تحقيقاتى كه تعداد مشاركت كنندگان شان بيشتر است، پيشامدهاى بيشترى را مورد بررسى قرار داده اند و داده هاى شان پراكندگى كمترى دارد ، ارزشمندتر هستند. بنابراین وزن بيشترى به آن ها داده مى شود. البته وزن تحقيقات وابستگی زيادى به اندازه فاصله اطمينان دارد. به اين معنى كه هر چه فاصله اطمينان كمتر باشد، وزن تحقيق بيشتر مى شود.

همچنین به غیر از وزن تحقيقات و ميانگين گيرى از داده هاى گردآورى شده پيرامون متغيرهاى مورد مطالعه، مباحث زير جزء موضوعات و مباحث اصلى فراتحليل محسوب مى شود:

-تدوين پروتكل انتخاب پژوهش

-شناسايى مقياس هاى مرتبط با پى آمد

-ارزيابى كيفيت پژوهش

-ارزيابى مشكلات مرتبط با روش هاى مختلف ارائه داده ها

-مقياس هاى مختلف پى آمد مشابه

-مقياس هاى مختلف سنجش

-برآوردهاى آمارى مورد استفاده

-آزمون هاى آمارى مورد استفاده

-تصميم درباره داده ها و نحوه تركيب آنها ، محاسبه مقياس تلخيص و در نظر گرفتن تحليل حساسيت

-ارزيابى ناهمگونى تحقيقات

-ملاحظه سوگيرى انتشار

انسجام مطالعات مورد بررسی، مهم ترین هدف فراتحلیل است. این هدف شامل دو رویکرد ترکیب و مقایسه مطالعات قبلی در فراتحلیل می شود.

مفروضات روش فراتحلیل

پژوهش هايى كه با  روش فراتحلیل مورد تجزيه و تحليل و ارزيابى قرار مى گيرند ، بايستى براساس پيش فرض هاى زير انتخاب شده باشند:

1-همه در ارتباط با يك موضوع واحد باشند.

2-از نوع علمى – مقايسه اى ، آزمايشى ، شبه آزمايشى يا همبستگى باشند.

3-همه داراى فرضيه واحد باشند .

4-از ابزار و آزمون هاى يكسانى استفاده كرده باشند .

5-از توزيع نرمال برخوردار باشند.

6-مستقل از يكديگر باشند.

7-اندازه اثر بيان گر اندازه و جهت رابطه مورد نظر باشد.

8-اندازه اثر مستقل از حجم نمونه باشد.

9-نوع اندازه اثر بايد قابل مقايسه باشد.

10-محاسبه خطاى استاندارد براى اندازه اثر امكان پذير باشد ، چون براى محاسبه وزن هاى اندازه اثر ، داشتن خطاى استاندارد ضرورى است.

11-به تمامى تحليل ها وزن داده شود.

چک لیست انتخاب پژوهش ها برای روش فراتحلیل

1-عنوان پژوهش انتخاب شده

2-مشخصات کامل مجریان پژوهش

3-سال انجام پژوهش

4-محل انجام پژوهش

5-سوالات پژوهش

6-فرضیات پژوهش

7-ابزارهای جمع آوری اطلاعات

8-روایی ابزارهای جمع آوری اطلاعات

9-پایایی ابزارهای جمع آوری اطلاعات

10-جامعه آماری پژوهش

11-نمونه و روش های نمونه گیری

12-روش انجام پژوهش

13-متغیرهای پژوهش

14-سطح معناداری آزمون های به کار گرفته شده

15-توان آزمون های به کار گرفته شده

16-اندازه اثر

منبع

www.sciencedirect.com

برای آموزش روش فراتحلیل بر روی لینک زیر کلیک نمایید.

آموزش روش فراتحلیل